በ ዶ/ር ተካልኝ ነጋ አንጎሬ (PhD)

እኔና ሁለቱ ልጆቼ አመሻሽ ላይ ከቤታችን ወጥተን በሰፈራችን ውስጥ የመመላለስ ልማድ አለን። ከዕለታት አንድ ቀን ከሰፈራችን ብዙም ሳይርቅ ከአቅራቢያችን ካለ መስጊድ በአረብኛ ቋንቋ አዛን በድምጽ ማጉያ ሲተላለፍ ሰማን። የኔ ታናሽ ልጅ፣ ገና አራት ዓመቷ ነው፣ “ምን እያሉ ነው?” ብላ ጠየቀችኝ። እኔም ሙስሊሞች እንዲጸልዩ ከመስጂድ የሚተላለፍ የጸሎት ጥሪ ነው ብዬ መለስኩላት። ለማወቅ ያላት ጉጉት እጅግ አስደሰተኝ፤ ይህን ጉጉት ለሁላችንም ተመኘሁት።

በየቀኑ የምንሰማውን ይህን የጸሎት ጥሪ ለመረዳት ምን ያህሎቻችን ጥረት እናደርግ ይሆን? በተለይም እኛ ክርስቲያኖች የአረብኛ ቋንቋን ስለማናውቅ የሚሉትን ለመረዳት ይቸግረናል። የጸሎቱን ይዘት ባለመረዳታችን የተነሳ በበጎ ዓይን የማናየውም ጥቂት አይደለንም። ምናልባት የጸሎቱን ይዘትና የሚካሄድበትን መንፈስ በሚገባ ብናውቅ ኖሮ ሙስሊም ወንድሞቻችንንና እህቶቻችንን በተሻለ ሁኔታ እንረዳቸው ነበር የሚል እምነት አለኝ። በመሆኑም የዛሬው ጽሑፌ ሙስሊሞች የሚያደርጉትን የጸሎት ጥሪ ለማብራራት ያለመ ነው።

በእስልምና እምነት ተከታዮች በቀን አምስት ጊዜ እንዲጸልዩ የታዘዙ ሲሆን ጸሎትም የእምነቱ ሁለተኛ ምሰሶ እንደሆነ ይታመናል። የጸሎት ጊዜ ለአካል፣ ለልብ፣ ለአዕምሮ እና ለምላስ በአንድነት በአምላክ ላይ ሙሉ በሙሉ ትኩረት የሚሰጥበትና አምልኮ በተመስጦ ለአምላክ የሚቀርብበት የፍጹም መገዛት ወቅት ነው። ለዚህም ነው ሙስሊሞች በሚሰግዱበትና እጆቻቸውን ወደ ላይ ከፍ አድርገው በሚጸልዩበት ጊዜ የምናያቸው። ጸሎት የሚደረገውም አምላክን በመፍራትና በጽኑ ትህትና ነው። አንድ ሙስሊም ጸሎትን የማይፈጽም ከሆነ በሙስሊሙ ማህበረሰብ ውስጥ እንደ ሙስሊም ተደርጎ የመታየቱ ዕድል እጅግ አነስተኛ ነው። ጸሎቱም የሚከናወነው በአረብኛ ቋንቋ ነው።

በድምጽ ማጉያ የምንሰማው ሰው በእስልምና “ሙአዚን” በመባል ይታወቃል። የእሱ ዋና ኃላፊነትም የጸሎት ሰዓት መድረሱን ማሳወቅ ነው። ሙአዚኑ የጸሎት ሰዓት መድረሱን የሚያሳውቀው “አላሁ አክበር” በማለት ሲሆን ትርጉሙም “አላህ ታላቅ ነው” ማለት ነው። ይህ ሐረግ የአምላክን የበላይነትና ታላቅነት ያመለክታል። በእርግጥም የአምላክን ታላቅነት ማወጅ በሁሉም ሃይማኖቶች ውስጥ ትልቅ ቦታ የሚሰጠው ጉዳይ ነው።

የሙአዚኑ ጥሪ በአላህ ታላቅነት መጀመሩ ትልቅ ምክንያት አለው። ሙስሊሞች የያዙትን ማንኛውንም ነገር ትተው ታላቁን አምላካቸውን የሚያስታውሱበት ጊዜ መሆኑን ያመላክታል። ለዚህም ነው በእስልምና እምነት ውስጥ በጸሎት ሰዓት ማንኛውም ተግባር የሚቋረጥበትና ትኩረት ሁሉ የአምላክን ታላቅነት በማሰብ ላይ እንዲያተኩር የሚታዘዘው። ሙስሊሞች ይህን ሐረግ ለጸሎት ብቻ ሳይሆን ለሌሎችም አጋጣሚዎች እንደሚጠቀሙበት ሙስሊም ወዳጆች ያሉት ሁሉ ያውቃል። ለምሳሌ ደስታቸውን ለመግለጽ ሲፈልጉ፣ ቁልቁለት ወይም ዳገት ሲወጡ፣ አንዳንዴም ተስፋ አስቆራጭ ሁኔታ ሲያጋጥማቸው “አላህ ታላቅ ነው” ይላሉ። ይህ በእርግጥም ለአምላክ ያላቸውን ፍቅርና ፍርሃት የተቀላቀለበትን ጥልቅ አክብሮት የሚያሳይ ነው።

አምላክን ታላቅ ነው ብሎ ለጸሎት የሚጣራው ሙአዚን ከዚያ በኋላም ከአላህ በስተቀር ሌላ አምላክ እንደሌለ ይመሰክራል። ይህንንም ሐረግ ሁለት ጊዜ ይደግመዋል። ከአላህ በስተቀር ሌላ አምላክ እንደሌለ ከመሰከረ በኋላም መሐመድ የአላህ መልእክተኛ መሆናቸውን ይመሰክራል። ይህንንም ሐረግ በተመሳሳይ ሁለት ጊዜ ይደግመዋል። እነዚህ ሁለት ሐረጎች የሙስሊሞች የእምነት አንቀጽ በመባል ይታወቃሉ። ዋና መልእክታቸውም የአምላክን አንድነትና የመሐመድን የአላህ መልእክተኛነት ማወጅ ነው።

ለእያንዳንዱ ሙስሊም ከአላህ በስተቀር ሌላ አምላክ እንደሌለ ማወጅና መሐመድን የአላህ መልእክተኛ ብሎ መመስከር የእስልምና እምነት ለመቀበል የመጀመሪያውና ዋነኛው ቅድመ ሁኔታ ነው። እነዚህን ሁለት መሰረታዊ እምነቶች ያልተቀበለ እንደ ሙስሊም አይቆጠርም። በሙስሊም ቤተሰብ ውስጥ የተወለደ ህጻን ለመጀመሪያ ጊዜ የሚሰማው ቃል ይህ ነው፤ ቅዱስ ቁርአን ከመነበቡ በፊት የሚባል ሐረግ ነው፤ በሁሉም መስጊዶች ውስጥም ተጽፎ እናገኘዋለን። ከእስልምና እምነት ውጭ ያለ አንድ ሰው ሙስሊም ለመሆን የሚያስፈልገው በሁለት ምስክሮች ፊት ይህን ማወጅ ብቻ ነው። አንድ ሰው ከመጨረሻው ትንፋሹ በፊት ይህን የእምነት አንቀጽ ፊቱን ወደ መካ አዙሮ መናገር ከቻለ በብዙ ሙስሊሞች ዘንድ እንደ እድለኛና የጀነት ወራሽ ተደርጎ ይታያል።

ከእምነት አንቀጹ በመቀጠልም ሙአዚኑ “ለጸሎት ኑ” (ሁለት ጊዜ) እና “ለስኬት ኑ” (ሁለት ጊዜ) ይላል። “ለጸሎት ኑ” ሲባል በእግራችሁ ተቻኩላችሁ ወደ መስጊድ ሩጡ ማለት አይደለም። በእስልምና ጸሎት በችኮላ የሚፈጸም ተግባር ሳይሆን በእርጋታና በአክብሮት የሚከናወን ነው። በጸሎት ውስጥ አካል፣ ልብና አዕምሮ በእርጋታና በአንድነት አምላክን በማሰላሰል ላይ ያተኩራሉ። ወደ መስጊድ ለጸሎት ዘግይተው ቢደርሱ እንኳን ያመለጣቸውን ስግደት በፍጥነት ለመፈጸም መጣደፍ አይፈቀድም፤ ይልቁንም በዝግታ ከደረሱበት ጀምሮ ሌሎቹ ምዕመናን ጸሎታቸውን ሲያጠናቅቁ ያመለጣቸውን ክፍል መፈጸም ይችላሉ። እዚህ ላይ ያለው ቸኮሎታ የልብ ጉዳይ ነው፤ አምላክን በናፍቆት መፈለግና ለእርሱ ለመገዛት መዘጋጀት ማለት ነው።

“ለስኬት ኑ” ማለትስ ምን ማለት ነው? “ስኬት” የሚለው ቃል በሌላ መልኩ “ብልጽግና” ወይም “ድነት” ተብሎ ሊተረጎም ይችላል። ሆኖም እዚህ ላይ እየተወራ ያለው ስኬት ምድራዊ ወይም ቁሳዊ ስኬትን ብቻ የሚያመለክት አይደለም። ይልቁንም መንፈሳዊ ስኬትንም ያካትታል፤ የዚህም መገለጫዎች ወደ አምላክ መቃረብና ውስጣዊ ሰላምን ማግኘት ናቸው። ስለዚህ የስኬቱ ትርጉም ከአምላክ መመሪያን ከመከተል ጋር የተያያዘ ነው። “ስኬት” እየተባለ ያለው ለአምላክ የጸሎት ትዕዛዝን መታዘዝን የሚያመላክት በመሆኑ ነው። “ድነት” የሚለው ትርጉምም የሚመረጠው ጸሎት ጀነትንና ዘላለማዊ ሽልማትን የምናገኝበት መንገድ ስለሆነ ነው፤ ከዚህም በተጨማሪ ጸሎት ከሚያልፉ ነገሮች ይልቅ ዘላለማዊ ለሆኑት ቅድሚያ መስጠትን ያሳያል።

የቀኑ የመጀመሪያው የንጋት ጸሎት ከሆነ ደግሞ “ከእንቅልፍ መጸለይ ይሻላል” የሚል ሐረግ ይከተላል። የንጋት እንቅልፍን ፈተና ሁላችንም በደንብ እናውቀዋለንና ይህ ጥሪ ከሞቀ ብርድ ልብሳችን ምቾት ተላቀን እንድንወጣ የሚያበረታታ ግሩም ማሳሰቢያ ነው። ሙአዚኑ በዚህ መልእክቱ መጸለይ ከእንቅልፍ እጅግ የላቀ መሆኑን ያስታውሳል። ይህን የጣፋጭ እንቅልፍ ፈተና ለመቋቋም እንዲረዳቸው ሙስሊሞች የንቃት ሰዓታቸውን አስቀድመው ያዘጋጃሉ፤ አንዳንዶችም እንዲቀሰቅሷቸው ከሚወዷቸው ሰዎች ጋር ቀጠሮ ይይዛሉ።

የጸሎት ጥሪውም “አላህ ታላቅ ነው” (ሁለት ጊዜ) እና “ከአላህ በስተቀር ሌላ አምላክ የለም” (አንድ ጊዜ) በማለት ይጠናቀቃል። የሙስሊሞችን የጸሎት ጥሪ (አዛን) መገንዘብ ስለ ሙስሊሞች በአዎንታዊ መልኩ የተሻለ ግንዛቤ እንድንይዝ ዕድል እንደሰጠን ተስፋ አደርጋለሁ። ከዚህ የጸሎት ጥሪ ጠቃሚ መርሆችን እንደቀሰምን እገምታለሁ።